تحصیل در چین؛ غول آرام آموزش عالی و فرصت‌هایش برای ایرانی‌ها
ده سال پیش اگر به یک خانواده ایرانی می‌گفتید «بچه‌مان را برای تحصیل می‌فرستیم چین»، احتمالاً ابرو بالا می‌انداختند. امروز چین یکی از جدی‌ترین مقصدهای دانشجوی خارجی در دنیاست و ایرانی‌ها هم سهم رو به رشدی از آن دارند. دلیلش ترکیبی است از دانشگاه‌هایی که در رتبه‌بندی‌های جهانی بالا آمده‌اند، بورسیه‌هایی که واقعاً داده می‌شوند و هزینه‌ای که با غرب قابل مقایسه نیست. اما چین مقصدی است با قوانین خاص خودش؛ نظم و ساختارش برای بعضی‌ها نعمت است و برای بعضی‌ها تنگنا.
دانشگاه‌هایی که اسم‌شان را باید بشناسید
در صدر فهرست چین دو اسم می‌ایستد: تسینگهوا و پکن (Peking University) که در مهندسی و علوم پایه در میان بهترین‌های جهان‌اند و پذیرش خارجی در آن‌ها هم رقابتی است. بعد از آن فودان در شانگهای، ژجیانگ در هانگژو، دانشگاه جیائو تونگ شانگهای و دانشگاه علم و فناوری چین را داریم که در مهندسی، پزشکی و رشته‌های نو مثل هوش مصنوعی و رباتیک سرمایه‌گذاری سنگینی کرده‌اند. برای دانشجوی ایرانی یک نکته عملی مهم است: قدرت چین بیشتر در مقاطع ارشد و دکتری و در رشته‌های فنی و پژوهشی است؛ بخش بزرگی از دانشجوهای خارجی چین برای همین مقاطع می‌روند و دانشگاه‌ها هم برای جذبشان بورسیه می‌دهند.
بورسیه‌ها؛ جایی که چین واقعاً می‌درخشد
بورسیه دولت چین (CSC) شناخته‌شده‌ترین مسیر است: شهریه، خوابگاه، بیمه و مقرری ماهانه را پوشش می‌دهد و از طریق سفارت یا مستقیم از خود دانشگاه قابل پیگیری است. کنار آن، تقریباً همه دانشگاه‌های بزرگ بورسیه داخلی خودشان را دارند؛ بعضی کامل (معافیت شهریه و گاهی مقرری) و بعضی جزئی (درصدی از شهریه). یک تفاوت مهم با ذهنیت رایج: در چین بورسیه بیشتر برای ارشد و دکتری و رشته‌های انگلیسی‌زبانِ پژوهشی داده می‌شود و در مقطع کارشناسی، مخصوصاً پزشکی، بیشتر باید روی پرداخت شخصی حساب کرد. زمان‌بندی ثبت‌نام‌ها معمولاً از زمستان تا اوایل بهار است و هر دانشگاه مهلت خودش را دارد؛ از دست دادن مهلت یعنی یک سال صبر.
پزشکی به زبان انگلیسی و فهرست MOE
برنامه پزشکی عمومی (MBBS) به زبان انگلیسی برای دانشجوی خارجی در چین سابقه طولانی دارد، اما فقط دانشگاه‌هایی اجازه دارند دانشجوی خارجی پزشکی بگیرند که در فهرست وزارت آموزش چین (MOE) برای این کار باشند. تحصیل در دانشگاه خارج از این فهرست یعنی مدرکی که هم در خود چین برای طبابت اعتبار کامل ندارد و هم در ایران، چون وزارت بهداشت ایران علاوه بر فهرست خودش، به این سازوکار هم نگاه می‌کند. پس مثل روسیه و ترکیه، قبل از انتخاب دانشگاه پزشکی در چین هم دو فهرست را چک کنید: فهرست MOE چین و فهرست دانشگاه‌های مورد تأیید وزارت بهداشت ایران. شهریه MBBS در دانشگاه‌های این فهرست در زمان نگارش این مقاله معمولاً حدود ۵ تا ۱۰ هزار دلار در سال است.
زبان تدریس در بقیه رشته‌ها هم داستان خودش را دارد. برنامه‌های انگلیسی‌زبان در ارشد و دکتری فراوان‌اند، اما اگر سراغ برنامه چینی‌زبان بروید باید مدرک HSK (آزمون زبان چینی) معمولاً سطح ۴ یا ۵ داشته باشید و یک سال زبان هم در برنامه‌تان می‌نشیند. حتی اگر رشته‌تان انگلیسی باشد، برای زندگی روزمره و کارآموزی و آینده شغلی، یاد گرفتن چینی یک سرمایه‌گذاری جدی است و دانشگاه‌ها کلاسش را رایگان یا ارزان برگزار می‌کنند.
زندگی دانشجویی؛ منظم، خوابگاهی، قانون‌مند
تصویری که از زندگی دانشجویی در چین باید داشته باشید این است: پردیس‌های بزرگ و پرامکانات، خوابگاه‌های دانشجوی خارجی که معمولاً اتاق یک یا دو نفره با حمام مستقل‌اند و از خانه اجاره‌ای ارزان‌تر درمی‌آیند، سلف‌های متنوع و ارزان و سیستم حمل‌ونقل عمومی‌ای که به موقع کار می‌کند. در مقابل، قوانین خوابگاه و دانشگاه سخت‌گیرانه‌تر از چیزی است که دانشجوی ایرانی به آن عادت دارد؛ ساعت ورود و خروج، ثبت مهمان و مقررات اقامت جدی گرفته می‌شود. اینترنت هم داستان خودش را دارد؛ خیلی از سرویس‌های جهانی در چین مسدودند و برای دسترسی به آن‌ها باید از قبل فکر VPN قانونی و پایدار باشید، و اپلیکیشن‌های چینی مثل وی‌چت عملاً ابزار اصلی زندگی روزمره و حتی پرداخت‌اند.
هزینه‌ها؛ شهر، شهر است
فاصله هزینه میان پکن و شانگهای با شهرهای درجه دو مثل هانگژو، چنگدو یا شی‌آن زیاد است. در زمان نگارش این مقاله، زندگی دانشجویی در شهرهای درجه یک حدود ۷۰۰ تا ۱۱۰۰ دلار در ماه و در شهرهای دیگر حدود ۴۰۰ تا ۷۰۰ دلار تمام می‌شود و خوابگاه دانشگاهی بخش بزرگی از این اختلاف را خنثی می‌کند. شهریه رشته‌های مهندسی و علوم در ارشد و دکتری (بدون بورسیه) معمولاً حدود ۴ تا ۸ هزار دلار در سال است.
چین به درد چه کسی می‌خورد؟
چین برای دانشجوی پژوهش‌محور، مخصوصاً در مهندسی، کامپیوتر، هوش مصنوعی و علوم پایه، و برای کسی که ارشد و دکتری را با بورسیه هدف گرفته، یکی از بهترین معامله‌های امروز آموزش عالی دنیاست. برای کسی که دنبال فضای باز اجتماعی و زندگی دانشجویی پرهیاهوست، شاید خسته‌کننده باشد. و برای پزشکی، فقط با چک کردن هر دو فهرست تأیید ارزش رفتن دارد. یک نکته آخر هم پرداخت است: شهریه دانشگاه‌های چین معمولاً باید به حساب خود دانشگاه واریز شود و از ایران این کار از مسیر پرداخت‌های ارزی واسطه انجام می‌شود؛ پرداخت را فقط به حسابی انجام دهید که دانشگاه رسماً اعلام کرده و رسید بانکی را نگه دارید.
منابع
- بورسیه دولت چین و ثبت‌نام آنلاین (CSC): https://www.campuschina.org
- وزارت آموزش چین (فهرست دانشگاه‌های مجاز به پذیرش دانشجوی خارجی پزشکی): https://www.moe.gov.cn
- دانشگاه تسینگهوا: https://www.tsinghua.edu.cn
- دانشگاه پکن: https://www.pku.edu.cn