آزمون‌های کمترشناخته‌شده اپلای؛ همان‌هایی که دیر کشفشان می‌کنی
بیشتر دانشجوهای ایرانی وقتی به فکر اپلای می‌افتند، دو اسم را می‌شناسند: آیلتس و تافل. اما برای خیلی از رشته‌ها و دانشگاه‌ها، آزمون زبان فقط بلیت ورود به صف است؛ بلیت واقعی، آزمون ورودی تخصصی است که خیلی‌ها تازه وقتی ددلاین نزدیک شده از وجودش باخبر می‌شوند و آن موقع دیگر یا نوبتی نمانده یا وقت آمادگی نیست. این مقاله نقشه همین آزمون‌های کمترشناخته‌شده است.
UCAT؛ دروازه پزشکی و دندان‌پزشکی انگلیس
اگر هدفت پزشکی یا دندان‌پزشکی در بریتانیاست، تقریباً حتماً باید در آزمون UCAT شرکت کنی؛ دانشگاه‌های پزشکی بریتانیا نمره‌اش را در کنار نمرات مدرسه و انگیزه‌نامه می‌گذارند. آزمون کامپیوتری است و اصلاً دانش پزشکی نمی‌سنجد؛ سرعت تصمیم‌گیری، استدلال کلامی و عددی، قضاوت موقعیتی و حل مسئله را در زمان فشرده می‌سنجد. نکته زمانی‌اش حیاتی است: ثبت‌نام و برگزاری‌اش در تابستان انجام می‌شود و نتیجه باید قبل از ددلاین اپلای پزشکی در پاییز آماده باشد، یعنی عملاً یک سال قبل از شروع دوره. هزینه‌اش در زمان نگارش حدود صد پوند به بالاست و چون فقط چند مرکز محدود در منطقه ما دارد، بعضی داوطلب‌های ایرانی برایش سفر هم می‌کنند.
IMAT؛ کلید پزشکی انگلیسی‌زبان ایتالیا
پزشکی انگلیسی‌زبان دانشگاه‌های دولتی ایتالیا — مثل پاویا، میلان و بولونیا — از مسیر آزمون IMAT می‌گذرد؛ آزمونی که سالی یک بار برگزار می‌شود و رقابت در آن جهانی است، چون شهریه ایتالیا در برابر کیفیتش وسوسه‌کننده است. ساختارش ترکیبی از استدلال منطقی و دانش دبیرستانی زیست، شیمی، فیزیک و ریاضی است و نمره‌اش مستقیم رتبه‌ات را در فهرست هر دانشگاه مشخص می‌کند. تله زمانی IMAT این است که ثبت‌نامش پنجره کوتاهی دارد و از مسیر پورتال Universitaly انجام می‌شود؛ از دست دادنش یعنی یک سال کامل صبر. هزینه ثبت‌نامش در زمان نگارش حدود ۱۳۰ یورو بوده است.
LNAT؛ آزمون نامرئی حقوق انگلیس
برای حقوق در دانشگاه‌هایی مثل آکسفورد، کمبریج، UCL و LSE، آزمون LNAT لازم است و خیلی از داوطلب‌ها تازه هنگام پر کردن فرم UCAS متوجهش می‌شوند. LNAT دانش حقوقی نمی‌خواهد؛ بخش اصلی‌اش درک مطلب و استدلال از روی متن‌های دشوار است و یک بخش انشا هم دارد که فقط بعضی دانشگاه‌ها می‌خوانندش. ثبت‌نامش از اواخر تابستان باز می‌شود و برای متقاضیان آکسبریج ددلاین زودتری دارد.
TestAS؛ راه میان‌بر آلمان که کسی نمی‌گوید
TestAS آزمون استعداد تحصیلی آلمان برای متقاضیان بین‌المللی است؛ اجباری عمومی نیست، اما بعضی دانشگاه‌ها و رشته‌ها آن را می‌خواهند یا نمره خوبش را امتیاز مثبت حساب می‌کنند و برای بعضی مسیرهای آماده‌سازی عملاً لازم می‌شود. ساختارش یک بخش عمومی (هوش و استدلال) و یک بخش تخصصی هم‌راستا با رشته است و چند نوبت در سال برگزار می‌شود. مزیت پنهانش: وقتی مدرک تحصیلی‌ات مستقیم معادل ابیتور آلمان شناخته نمی‌شود، TestAS می‌تواند در پرونده‌ات نقش تقویت‌کننده داشته باشد. هزینه‌اش در زمان نگارش حدود ۸۰ تا ۱۰۰ یورو است.
TR-YÖS؛ آزمون متمرکز ترکیه
ورود دانشجوی خارجی به دانشگاه‌های دولتی ترکیه از مسیر TR-YÖS می‌گذرد که نهاد ÖSYM برگزار می‌کند؛ آزمونی عمدتاً بر پایه هوش، ریاضی و هندسه که به زبان‌های مختلف از جمله فارسی هم ارائه می‌شود. دانشگاه‌های خصوصی ترکیه معمولاً آزمون خودشان یا پذیرش با مدرک را دارند، ولی برای دولتی‌های معتبر، نمره YÖS حرف اول را می‌زند. معمولاً در بهار برگزار می‌شود و ثبت‌نامش از ماه‌ها قبل باز می‌شود.
بقیه نقشه در یک نگاه
SAT و ACT هنوز خط مبنای کارشناسی آمریکا هستند، هرچند خیلی از دانشگاه‌ها سیاست test-optional گرفته‌اند؛ نمره خوبشان اما برای بورسیه و دانشگاه‌های رقابتی هنوز اهرم است. GRE برای ارشد و دکتری بیشتر دانشگاه‌های آمریکا و GMAT/GRE Alternative برای مدرسه‌های کسب‌وکار، هر کدام یک خط بیشتر نمی‌خواهند: هر دو «آزمون عمومی تحصیلات تکمیلی»اند و شناخته‌شده‌تر از فهرست بالا. پایین‌تر از این‌ها، آزمون‌های اختصاصی خود دانشگاه‌ها قرار می‌گیرند؛ مثل آزمون‌های ورودی بعضی دانشگاه‌های ایتالیا (TOLC) یا آزمون‌های داخلی دانشگاه‌های روسیه و چین که فقط در صفحه پذیرش همان دانشگاه اعلام می‌شوند.
تقویم واقعی یک داوطلب؛ این آزمون‌ها را کِی باید در برنامه گذاشت؟
خطای کلاسیک این است که دانشجو اول برای زبان می‌خواند، بعد تازه می‌فهمد آزمون ورودی رشته‌اش سه ماه پیش برگزار شده است. ترتیب درست برعکس است: آزمون‌های این فهرست چون نوبتشان محدود و سالانه است، اسکلت تقویم را می‌سازند و آمادگی زبان دور آن‌ها چیده می‌شود. داوطلب پزشکی انگلیس باید تابستان قبل از اپلای UCAT را داده باشد؛ داوطلب پزشکی ایتالیا باید از بهار برای ثبت‌نام IMAT و آمادگی علوم پایه برنامه داشته باشد؛ و داوطلب ترکیه باید خودش را به نوبت بهاره TR-YÖS برساند. یک قاعده سرانگشتی: هر آزمون ورودی تخصصی را دست‌کم دوازده ماه قبل از شروع دوره در تقویمت قفل کن؛ آمادگی جدی برای بیشترشان سه تا شش ماه تمرین هدفمند می‌خواهد، چون فرمتشان — به‌خصوص آزمون‌های سرعت‌محوری مثل UCAT — با درس دبیرستان فرق دارد و فقط با تست‌زدن در قالب خود آزمون جا می‌افتد.
درس مشترک همه این آزمون‌ها
سه ویژگی همه‌شان را به هم وصل می‌کند: نوبت محدود در سال، ثبت‌نام زودهنگام، و پرداخت آنلاین با کارت بین‌المللی — که برای داوطلب ایرانی معمولاً یعنی ثبت‌نام را نمی‌شود به هفته آخر سپرد و پرداخت هزینه آزمون‌هایی مثل UCAT و IMAT از داخل ایران اغلب با کمک خدمت‌هایی مثل تراست‌پی ۲۴ انجام می‌شود. قاعده طلایی: قبل از انتخاب نهایی دانشگاه، صفحه پذیرش همان رشته را برای عبارت admission test چک کن؛ آزمونی که در این مقاله خواندی، اگر در تقویمت نباشد، یک سال از عمر اپلایت کم می‌کند.